WYSTAWY NADCHODZĄCE


WYSTAWY CZASOWE




Rafael Chwoles. Portrety wileńskie 1940-1958

RAFAEL CHWOLES
PORTRETY WILEŃSKIE Z LAT 1940-1958

Z paryskiej kolekcji Aleksandra i Milija Chwolesów

Wernisaż: 4 lutego 2020 r. o godz. 14.00 ; wystawa czynna od 5 lutego. Wernisaż zaszczyci syn Malarza – Milij Chwoles z Paryża
Wystawa czynna: do 28 kwietnia 2020 r.
Autorzy wystawy: Katarzyna Moskała i Mirosław A. Supruniuk
Organizator: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, Towarzystwo Przyjaciół Archiwum Emigracji
Oprawa graficzna: Hana Sierdzińska

Minęło prawie 15 lat od pierwszej indywidualnej wystawy Rafaela Chwolesa w Toruniu. Pokazane wówczas w Muzeum Uniwersyteckim niewielkie olejne prace w ekspozycji zatytułowanej „Wilno i cały świat”, prezentowaliśmy również w Żydowskim Instytucie Historycznym, Krakowskim Centrum Kultury Żydowskiej na Kazimierzu, w Tykocinie, Muzeum Lubuskim i w Stargardzie Szczecińskim, czasem zmieniając tytuł wystawy na „Wilno - Jerozolima – Paryż”. Obrazy były wypożyczone i po podróży po Polsce wróciły do rodziny. W 2008 pokazaliśmy fotografie Idy Chwoles, a 10 lat później wystawę „Siostra swojego brata” – dorobek artystyczny Rivki Chwoles-Lichtenfeld. Poza tym, prace Rafaela Chwolesa znalazły się na wielkiej wystawie „Życie sztetla w sztuce Żydów polskich w XX wieku” (2016), obok dzieł Adlera, Budko, Chagalla, Karczmara, Steinhardta czy Wodnitzkiego. Można zatem rzec, że nazwisko dzieła „Chwolesów” jest często obecne w salach Muzeum Uniwersyteckiego, głównie za sprawą syna malarza – Milija.

Obecna, wystawy portretów Rafaela Chwolesa, jest fragmentem większej ekspozycji przygotowanej w 2018 roku w wileńskim Centrum Tolerancji Państwowego Muzeum Żydowskiego w Wilnie.

Rafael Chwoles Rafael Chwoles urodził się w Wilnie w 1913 roku. Uczył się prywatnie u wileńskich artystów: M. Lejbowskiego, Z. Packiewicza, M. S. Kuleszy i A. Szturmana oraz na kursach malarstwa w Żydowskiej Szkole Rzemieślniczej „Hilf durch arbet” (Pomoc przez pracę) założonej i kierowanej przez inżyniera A. Klebanowa. Z czasem sam nauczał malarstwa w szkołach wileńskich i pełnił także funkcję sekretarza Związku Żydowskich Artystów Plastyków. Należał do grupy literacko-artystycznej Jung Wilne (Młode Wilno), działającej w latach 1929–1939. Należeli do niej pisarze i poeci żydowscy m.in.: Abraham Suckewer, Chaim Grade, Elchanan Wogler, Lejzor Wolf, Hirsz Gluck oraz graficy i malarze: Szejna Efronówna, Mojżesz Lewin, Róża Suckewerówna, Lejb Zameczek, Mojżesz Worobiejczyk, Bencijon Michtom. Jung Wilne propagowała literaturę języka jidysz i kulturę żydowską. Chwoles zadebiutował w 1933 roku na Wystawie Młodych Malarzy i otrzymał pierwszą nagrodę za najlepszy portret. W dwa lata później wziął udział w prestiżowej wystawie zorganizowanej z okazji światowego zjazdu YIVO (Institute for Jewish Research — Żydowski Instytut Naukowy), na której prace swoje prezentowali artyści z całego kraju, zarówno ci o ugruntowanej renomie — Jankiel Adler, Icchak Lichtenstein czy Bencijon Cukierman — jak i przedstawiciele młodszego pokolenia. W 1938 Chwoles miał w Wilnie pierwszą wystawę indywidualną. Do wybuchu II wojny światowej brał także udział w wystawach ogólnopolskich organizowanych przez Wileńskie Towarzystwo Niezależnych Artystów Malarzy oraz żydowskie związki plastyków. Wojna zastała go w Wilnie. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej ewakuowany w głąb ZSSR, przebywał w okolicy miasta Gorki (Nižnyj Nowgorod). Jako „zapadnik” nie mógł walczyć w Armii Czerwonej, dlatego — choć formalnie wcielony do wojska — pracował jako robotnik na kolei. Dla zarobku, malował z fotografii na zamówienie wdów, portrety ich mężów i synów poległych na wojnie. Jak wspomina syn Aleksander — „obrazy wzruszały czymś niewyjaśnionym, bardzo różniąc się od typowych portretów socrealistycznych”. Już w 1944 roku, natychmiast po zdobyciu Wilna przez armię sowiecką, Chwoles wrócił do miasta, przede wszystkim po to, by odszukać rodziców i siostry. Odnalazł tylko dwie siostry – reszta rodziny zginęła w Ponarach pod Wilnem. Pierwszą myślą było utrwalić w swoich rysunkach, obrazach wileńskie getto, w którym zamknięci byli jego rodzice, siostry, oraz miejsca gdzie żyli Żydzi do wojny. W ten sposób powstał cykl kilkuset rysunków i obrazów ukazujących resztki żydowskiego Wilna. W okresie tym, chyba najlepszym i najdojrzalszym malarsko, ukształtował się styl Chwolesa określony przez barwę i światło: gęste, grube i szybkie pociągnięcia pędzla lub szpachli, głęboko impastowe, odważne w czystych rozedrganych barwach, niemal fowistyczne, wypełnione jasnym światłem i często laserowane. Ten rodzaj malowania, w którym na plan pierwszy wybija się „światło paryskie i izraelskie” oraz czysta barwa, jest charakterystyczny dla całej niemal twórczości powojennej malarza. W 1946 roku został członkiem związku litewskich artystów-malarzy, dzięki czemu mógł zacząć utrzymywać się z malarstwa. Powstało wówczas wiele portretów. W 1959, w ramach repatriacji, wyjechał z Wilna i wraz z rodziną — siostrą, żoną oraz synami — Milijem i Aleksandrem — osiadł w Warszawie. Współpracował z instytucjami żydowskimi, m.in. Towarzystwem Społeczno-Kulturalnym Żydów w Polsce, malował, ilustrował książki i czasopisma, projektował afisze teatralne i filmowe. Robił okładki dla wydawnictwa Forlag Jidisz Buch; miał wiele wystaw indywidualnych. W 1969 wyjechał z Polski wraz z rodziną i osiadł w Paryżu na stałe. Wiele podróżował, odwiedzał Polskę, kilkakrotnie Włochy, niemal co roku Izrael. Podczas wyjazdów malował pejzaże, portrety. Na emigracji miał wiele wystaw indywidualnych, brał także udział w licznych wystawach zbiorowych w Europie, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Izraelu. Zmarł w 2002 roku w Paryżu.


Nechama Lifshitz PORTRETY WILEŃSKIE.

Portrety były ważnym tematem malarstwa Chwolesa zarówno w okresie wileńskim (i wojennym), jak i w powojennej Warszawie, a nawet w Paryżu i Izraelu. Były to portrety rodziny, przyjaciół, znajomych i przypadkowych osób (na tyle przypadkowych, że dziś trudno odtworzyć imię i nazwisko osoby sportretowanej), malowane z miłości, z pasji lub na zamówienie. W większej części, mają one jedną cechę wspólną - choć nie do końca jest pewne czy zamierzoną. O ile bowiem, nie ulega wątpliwości, że szybkie i „nerwowe” malowanie znikającego żydowskiego Wilna w latach po powrocie do miasta w 1945 roku, wynikało z kronikarskiego obowiązku artysty ocalałego z szoah wobec pamięci, o tyle malowanie ludzi – Żydów, którzy przeżyli mogło być, ale nie musiało, zamierzeniem niejako równoległym, zmierzającym do „zaludnienia” ruin, do pokazania, że non omnes mortui sunt. Jeśli nawet tak nie było, to patrząc dzisiaj na portrety żydowskich dzieci i dorosłych, podświadomie myśli się o tych, którzy nie przeżyli wojny. Są więc – idźmy tym tropem – portrety jakby uzupełnieniem dwóch cyklów bodaj najważniejszych w twórczości R. Chwolesa: „Zamordowane miasto” i „Getto”. W malarskiego punktu widzenia są niemal doskonałym odwzorowaniem charakterystycznego, fowistycznego stylu malarza.

Isaac RabinowiczMoże poza portretami dzieci, które „mając pod ręką”, mógł malować inaczej – z drobiazgową czułością, podkreślając ich dziecięcą niewinność i szczerość. Na tle wszystkich portretów, które nie tyle oddają wiernie rysy twarzy czy urodę modeli, co doskonale pokazują charakter i uwypuklają osobowość portretowanego, wizerunki dzieci są wyjątkowe, ponieważ artysta odsłania w sposób wzruszający swój opiekuńczy stosunek do nich.

Wystawa prezentuje 24 portrety będące własnością Rodziny Malarza: Saszy i Milija Chwolesów.










Godziny otwarcia: wtorek - piątek: 10.00-16.00. Wstęp wolny. Grupy powyżej 15 osób prosimy o uprzedni kontakt telefoniczny: 56-6112708. Grupy powyżej 25 osób prosimy o kontakt mejlowy.
Więcej...

WYSTAWY STAŁE


berło

SALA REKTORSKA (parter)

PREZENTACJA SREBRNYCH INSYGNIÓW JM REKTORA UMK I GALERII PORTRETOWEJ REKTORÓW
https://www.umk.pl/uczelnia/historia/rektorzy/galeria

Kurator: Katarzyna Moskała kmo@umk.pl