MAREK ŻUŁAWSKI. LONDYŃCZYK. Prace Marka Żuławskiego ze zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu

Miejsce wystawy: Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Czerwony Spichrz na Wyspie Młyńskiej, ul. Mennica 8
Wystawa czynna: od 7 lipca do 29 sierpnia 2010 roku.
Godziny otwarcia: wtorek - piątek 9.00-17.00, sobota, niedziela 11.00-18.00, poniedziałki - nieczynne
Kurator:   Sławomir Majoch Slawomir.Majoch@umk.pl
Koordynacja ze strony MOB: Monika Kosteczko-Grajek Aranżacja plastyczna: Elżbieta Kopczyńska
Przygotowanie konserwatorskie: Katarzyna Cybulska
Multimedia: Hana Sierdzińska

Więcej o wystawie

ARTYŚCI ÉCOLE DE PARIS ze zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu

Wystawa czynna: od 23 lutego, we wtorki i środy w godz. 10.00-15.00, w czwartki i piątki w godz. 12.00 - 18.00. Wstęp wolny.
Wernisaż: 18 lutego br., godz. 13.00
Kurator:   Sławomir Majoch Slawomir.Majoch@umk.pl
Współpraca:  Katarzyna Cybulska, Paulina Matysiak, Magdalena Szwejka

Nazwą École de Paris (z fr. "szkoła paryska") określa się grupę artystów obcego pochodzenia, działających w Paryżu w latach ok. 1905-1939, przybyłych w dużej mierze z Europy Środkowej, z których spora część była pochodzenia żydowskiego. Przybywali tu zwłaszcza Żydzi z Rosji, których obowiązywał zakaz osiedlania się na terenach etnicznie rosyjskich i którzy mieli zabroniony lub utrudniony wstęp na wyższe uczelnie Moskwy i Petersburga. Paryż – miasto muzeów, akademii, wystaw i marszandów – był dla nich symbolem wolności, swobody i miejscem niewyczerpanych inspiracji.
Za początek tworzenia się École przyjmuje się przyjazd do Paryża w roku 1905 Julesa Pascina, który stał się animatorem życia towarzyskiego dzielnicy Montparnasse. Większość z przyjezdnych zamieszkiwała tzw. "La Ruche" (z fr. "ul") – ośmiokątny, trzypiętrowy budynek przykryty dachem w kształcie chińskiego kapelusza, zaprojektowany przez Gustawa Eiffla, który po wystawie światowej w 1900 roku został zamieniony na pracownie dla artystów. Środowisko École de Paris nie tworzyło zamkniętego kręgu, ani nie było grupą artystyczną. Byli ze sobą nieformalnie powiązani miejscem zamieszkania, studiów, spotkań, wspólnymi wystawami i marszandami. Wśród nich byli reprezentanci różnych stylów: kubiści, ekspresjoniści, a także malarze, u których znajdujemy wpływ fowizmu. Łączyło ich odejście od akademizmu i otwartość na nowe prądy artystyczne. Przynależność wielu z artystów do École de Paris, których biografia i twórczość nie są dobrze opracowane, pozostaje nadal kwestią otwartą.
Pochodzący z Polski twórcy przyjaźnili się i inspirowali twórczością m.in. z Chaïma Soutina, Picassa i Modiglianiego, najbardziej znanych dziś malarzy XX w. Ich zażyłość towarzyską dokumentują pozostawione portrety przyjaciół: Leopold Gottlieb wykonał portret Pascinowi (portret ten będzie zaprezentowany w maju w Muzeum Uniwersyteckim podczas Nocy Muzeów), Kramsztyk uwiecznił Gottlieba, Zaka i Kislinga. Mela Muter dla odmiany Kramsztyka (szkic na wystawie), Riverę i rzeźbiarkę Chanę Orloff (obraz na wystawie). Alicja Halicka namalowała marszanda Zborowskiego (obraz na wystawie), odkrywcę Amadea Modiglianiego.
Mit cyganerii artystycznej, jaki otaczał przedstawicieli szkoły paryskiej spowodował, że stali się bohaterami wielu powieści i pamiętników. Krach na Wall Street w 1929 r. położył kres okresowi ich prosperity. Po dojściu do władzy Hitlera, wielu krytyków we Francji opowiedziało się przeciwko obecności twórców pochodzenia żydowskiego na rynku sztuki. Wybuch II wojny światowej zakończył istnienie środowiska École de Paris, którego tylko nieliczni przedstawiciele pozostali w Paryżu.
Na wystawie w Muzeum Uniwersyteckim zobaczymy 57 dzieł modnych dziś artystów, takich jak: Mela Muter, Eugeniusz Zak, Alicja Halicka, Gustaw Gwozdecki czy Leopold Gottlieb, których dzieła pobijają rekordy aukcyjne.

TORUŃSKI "MONTY PYTHON" I "PARIS... PARIS..." Noc Muzeów w Muzeum Uniwersyteckim

Miejsce wystawy: Muzeum Uniwersyteckie, Collegium Maximum, Plac Rapackiego 1
Wystawa czynna: 15 maja (sobota) 2010, godz. 18.00 - 24.00, wstęp wolny

Program non stop

Sala Rektorska (parter):

1. Toruński "Monty Python"... Rysunek i pióro Mai Berezowskiej, szpilka od kapelusza Elizy Orzeszkowej, wizytówka Bolesława Prusa, autograf Luciana Pavarottiego i dziesiątki innych niesamowitych rzeczy w prezentowanym po raz pierwszy ,,POKRZYKU ASFALTOWYM", unikatowym periodyku artystycznym redagowanym w jednym egzemplarzu, w latach 1965-1968, przez studentów Wydziału Sztuk Pięknych UMK w Toruniu (prezentacja multimedialna i wystawa wybranych numerów periodyku).

2. Muzeum od kuchni: wstęp do przeładunku i przejścia dawnego skarbca czyli idziemy drogą muzealiów (a dawniej sztabek złota).

3. Wystawa stała: srebrne insygnia JM Rektora UMK i galeria portretów Rektorów;

4. Kiermasz wydawnictw muzealnych, po obniżonej cenie.

I piętro:

5. Wystawa "Artyści École de Paris": Mela Muter, Eugeniusz Zak, Mojżesz Kisling, Leopold Gotlib, Louis Marcoussis i inni twórcy prac osiągających na aukcjach zawrotne ceny.

6. "Skarby UMK" - wystawa najcenniejszych zbiorów sztuki będących własnością UMK: od ceramiki antycznej z VII/VI w. p.n.e., poprzez kolekcję malarstwa europejskiego od XVI do XVIII w. (m.in. obrazów z warsztatu Jana Brueghela Starszego) po dzieła kultur pozaeuropejskich z XVIII-XIX w. (z Indii, Afryki, Ameryki Południowej, Chin, Japonii i Tajlandii). Szczególnie cennym obiektem będzie bogato zdobiona oprawa z tzw. Srebrnej Biblioteki księcia Albrechta Hohenzollerna z 1555 r.

7. Gabinet reprezentacyjny JM Rektora UMK - pomieszczenia w których przyjmowani są najważniejsi goście uniwersyteccy.

ZAPRASZAMY

MALARSKI EXODUS. Polscy malarze w Londynie w II połowie XX wieku

Miejsce wystawy: Galeria Nadbałtyckiego Centrum Kultury, Gdańsk, ul. Korzenna 33/35
Wystawa czynna: od 13 marca do 7 kwietnia 2010
Wernisaż: 12 marca br., godz. 18.00
Organizator wystawy: Wystawa powstała we współpracy NCK z Muzeum Uniwersyteckim w Toruniu. Obiekty pochodzą ze zbiorów Archiwum Emigracji i Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu.

Wystawa prezentuje 20 prac malarskich oraz rysunków autorstwa 10 wybitnych przedstawicieli środowiska polskich malarzy w Anglii. Są to prace zróżnicowane pod każdym względem – formalnie, tematycznie, technicznie. Dzięki takiemu wyborowi, ilustrują one kolorowy kalejdoskop osobowości artystycznych, jakie tworzyły to środowisko. Wśród prezentowanych prac znajdują się dzieła autorstwa Marka Żuławskiego, Feliksa Topolskiego, Stanisława Frenkla oraz Zygmunta Turkiewicza. Więcej o wystawie

MUR BERLIŃSKI - POCZĄTKI w obiektywie fotoreporterów Associated Press

Wystawa czynna: od 10 listopada do 18 grudnia 2009, we wtorki i środy w godz. 10.00-15.00, w czwartki i piątki w godz. 12.00 - 18.00. Wstęp wolny.

Wernisaż: 9 listopada br., godz. 13.00
Kuratorzy:  Joanna Krasnodębska, Paulina Matysiak, Sławomir Majoch
Oprawa plastyczna:  Hana Sierdzińska Tłumaczenia:  Lisko Czerwińska, Ewa Niekra Multimedia:  Edward Renk  Współpraca:  Mauermuseum - Museum Haus am Checkpoint Charlie w Berlinie

Z okazji 20. rocznicy zburzenia muru Muzeum Uniwersyteckie przygotowało wystawę fotografii dokumentujących jego powstawanie. Zaprezentowano 84 oryginalne odbitki (wybrane z blisko 180) wykonane w latach 1961-1962 przez fotoreporterów agencji The Associated Press oraz – w pojedynczych przypadkach - Photo Keystone i Presse- und Informationsamt der Bundesregierung - (Bundespresseamt - BPA, Bonn). Wszystkie pochodzą ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, do której trafiły w 2000 roku w archiwum Bronisława Mazowieckiego (1907-1997) - księgarza, muzykologa i impresario artystycznego mieszkającego od końca lat 30. XX wieku w Paryżu. Najwcześniejsze fotografie dokumentują stan sprzed budowy muru, z dostępną m.in. Bramą Brandenburską. Kolejne zdjęcia pokazują wznoszenie muru i reakcje mieszkańców miasta oraz postawy żołnierzy. Reporterzy Associated Press zarejestrowali liczne demonstracje Berlińczyków, niosących transparenty z napisami: "Jesteśmy oburzeni bezczynnością", wzruszające kadry rodzin podzielonych murem i codzienne zdarzenia. Wystawę zamyka cykl zdjęć z wizyty w Berlinie w 1962 prokuratora generalnego Stanów Zjednoczonych Roberta F. Kennedy'ego oraz jego żony Ethel. Rok później w Berlinie John F. Kennedy, prezydent Stanów Zjednoczonych, potępił komunizm w Europie Wschodniej i wypowiedział słynne słowa, będące deklaracją wsparcia dla Niemców walczących o wolność: "Ich bin ein Berliner" ("Jestem Berlińczykiem"). Specyficzny język „zimnej wojny” obecny jest także na wystawie: wszystkim zdjęciom towarzyszą oryginalne komentarze agencyjne oraz ich polskie tłumaczenie. Wystawę uzupełnia prezentacja multimedialna o historii muru oraz film "Wyzwanie-Mur" (w niemieckiej wersji językowej z polskimi napisami) i wielkoformatowe zdjęcia udostępnione przez Mauer Museum Haus am Checkpoint Charlie w Berlinie. Więcej o wystawie

UNIWERSYTET STEFANA BATOREGO W WILNIE – 1919-1939

Wystawa czynna: od 5 października do 12 listopada 2009, w godz. 10-15, wtorek - piątek. Wstęp wolny.

Wernisaż: 30 września br., godz. 16.00, Aula Uniwersytecka

Kuratorzy:  dr Anna Supruniuk, dr Mirosław A. Supruniuk

Opracowanie plastyczne:  Kamila Solarska

Polski Uniwersytet w Wilnie został powołany do życia 28 sierpnia 1919 r. dekretem Józefa Piłsudskiego jako Uniwersytet Stefana Batorego (Universitas Batoreana Vilnensis). Otwarcie uczelni nastąpiło 11 października 1919 r. Pierwszym rektorem mianowano prof. Michała M. Siedleckiego. W początkach lipca 1920 r., tuż przed zajęciem Wilna przez bolszewików, część personelu i mienia uniwersyteckiego ewakuowano do Warszawy i Poznania, a pozostały majątek ruchomy i nieruchomy pozostawiono pod opieką Ludwika Abramowicza. Po bitwie warszawskiej i klęsce armii czerwonej nad Niemnem oraz przejęciu Wilna przez wojska polskie 9 października 1920 r., powrócono do organizowania i odbudowy uniwersytetu. Drugi rok działalności zaczął się z opóźnieniem, w listopadzie i grudniu prowadzono zapisy na studia; zajęcia wznowiono w połowie stycznia 1921 r. Normalny tok pracy Uniwersytetu rozpoczął się dopiero od roku 1921/1922. Uczelnia miała początkowo sześć wydziałów: humanistyczny, teologiczny, prawa i nauk społecznych, sztuk pięknych, matematyczno-przyrodniczy (uzupełniony w 1922 r. o studia rolnicze) i lekarski z oddziałem farmaceutycznym. W roku 1937 studium rolnicze zostało przekształcone w Wydział Rolniczy (działał od kwietnia 1938). Liczba studentów w roku akademickim 1919/20 wynosiła zaledwie 547, lecz w roku 1939 było ich 3110. Kadrę USB stanowili profesorowie pochodzący z całej Polski, wykształceni na europejskich i polskich uniwersytetach. Młodzież garnęła się do nauki, a miasto szanowało uniwersytet, który nawiązał do tradycji Uniwersytetu Wileńskiego. W roku 1919 otwarta została Biblioteka Uniwersytecka pełniąca przez wszystkie lata funkcje biblioteki publicznej miasta Wilna. W początkach 1930 roku, w oparciu o kadrę Wydziału Prawa i Nauk Społecznych USB, powstał przy USB Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej. Był największą placówką polską zajmującą się problematyką sowietologiczną. Przy Instytucie działała prywatna Szkoła Nauk Politycznych o profilu ściśle sowietologicznym i wschodnioznawczym. W latach kolejnych USB wzbogaciło się o Ogród Botaniczny (1921), Muzeum Etnograficzne (1925), Muzeum Przyrodnicze (1931) oraz Obserwatorium Astronomiczne (1936). Po roku 1936 podjęto starania o utworzenie Muzeum Pamiątek po Marszałku Józefie Piłsudskim, które miało się mieścić w gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej. Uczelnia posiadała też kliniki w szpitalach miejskich i wojskowym na Antokolu oraz folwark Zakret, na którym realizowano praktykę studiów rolniczych. Prócz Polaków studiowali w Wilnie Żydzi, Rosjanie, Białorusini, Litwini, Niemcy i studenci innych nacji, którzy w roku 1939 stanowili prawie 30% ogólnej liczby. Życie organizacyjne młodzieży akademickiej grupowało się stowarzyszeniach pomocowych, organizacjach politycznych, kołach naukowych, związkach i korporacjach akademickich. W listopadzie 1923 roku powołano na USB Zrzeszenie Kół Naukowych, które wydawało czasopismo „Alma Mater Vilnensis”. W końcu lat 30. działało na uczelni 70 stowarzyszeń akademickich, wśród których największymi były: Stowarzyszenie Bratniej Pomocy USB i Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy Studentów Żydów USB. Młodzież akademicka skupiała się także w organizacjach kulturalno-towarzyskich. Studenci pochodzący z różnych części Rzeczypospolitej zakładali koła regionalne. Najliczniejszymi stowarzyszeniami były jednak konwenty i korporacje akademickie. Na USB działało 12 tego rodzaju organizacji. Najwybitniejszym absolwentem USB był Czesław Miłosz, poeta, pisarz, wykładowca akademicki, laureat literackiej Nagrody Nobla (1980). Absolwentami USB byli także: Stanisław Cat-Mackiewicz (pisarz i publicysta), Wiktor Trościanko (pisarz, dziennikarz RWE), Paweł Jasienica (pisarz), Stanisław Świaniewicz (ekonomista), Juliusz Bardach (historyk prawa), Henryk Łowmiański (historyk), Józef Marcinkiewicz (matematyk), Wilhelmina Iwanowska (astronom), Leonid Żytkowicz (historyk), Antoni Basiński (chemik), Wiktor Sukiennicki (prawnik, ekonomista), Teodor Bujnicki (poeta), Henryk Niewodniczański (fizyk), Maria Znamierowska-Prüfferowa (etnolog).

Nie ominęły USB wydarzenia polityczne ogólnopolskie. We wrześniu 1939 r. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie był jedyną polską uczelnią, która podjęła działalność. Po zajęciu miasta przez wojska sowieckie, na mocy układu zawartego 10 października 1939 r. pomiędzy ZSSR a Republiką Litewską, Wileńszczyzna została inkorporowana do państwa litewskiego (Litwini wkroczyli do Wilna 28 października). Nowe władze pozwoliły działać USB do połowy grudnia 1939 r. 15 grudnia ostatni rektor – Stefan Ehrenkreutz zakończył oficjalną działalność Uniwersytetu.

Znakomita większość ocalałej kadry naukowej, administracja i studenci repatriowani zostali do Torunia, gdzie powstawał nowy uniwersytet. Do Torunia pojechali m.in. rektor Władysław Dziewulski oraz Tadeusz Czeżowski, Jan Prüffer, Henryk Elzenberg, Janina Hurynowicz, Tymon Niesiołowski, Jerzy Hoppen, Konrad Górski, Wilhelmina Iwanowska, Stefan Srebrny i wielu innych, w tym bibliotekarze, a nawet woźni. Pierwszym rektorem UMK został twórca USB – prof. Ludwik Kolankowski. Uniwersytet Mikołaja Kopernika z dumą podkreśla ciągłość tradycji z wileńską Almae Matris.

Autorzy wystawy dziękują za udostępnienie materiałów fotograficznych m. in.: Bohdanowi Bułhakowi, Ferdynandowi Ruszczycowi, Tadeuszowi Bujnickiemu, Irenie Małunowicz, Marcinowi Wiszowatemu, Stanisławowi Alexandrowiczowi, Annie Szyszko-Czyżak, Bibliotece Uniwersyteckiej w Wilnie, Archiwum PAN w Warszawie, Muzeum Narodowemu w Warszawie, Muzeum Etnograficznemu w Toruniu i Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu.

Tymon, Jamontt, Borysowski… Kolekcja sztuki prof. Konrada Górskiego

Wystawa czynna: od 2 października do 30 października 2009, w godz. 10-15, wtorek - piątek. Wstęp wolny.

Wernisaż: 2 października br., o godz. 12.00

Kurator:  Sławomir Majoch Slawomir.Majoch@umk.pl

Współpraca:  Katarzyna Cybulska, Joanna Krasnodębska, Paulina Matysiak, Hanna Sierdzińska

Konrad Górski (1895-1990) - historyk, teoretyk i krytyk literatury oraz teatru, edytor, współorganizator i profesor UMK. Ukończył polonistykę w Warszawie i slawistykę w Pradze. Był artylerzystą w wojnie polsko-bolszewickiej (1920). W 1929 r. habilitował się na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1934 – 1939 wykładał na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Po wojnie był współorganizatorem i pracownikiem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pozbawiony praw do nauczania (1950), przez kolejne lata pracował w Instytucie Badań Literackich PAN. W 1956 r. powrócił na UMK, gdzie wykładał do roku 1965.

W swoich badaniach koncentrował się na warstwie ideologii oraz tekstologii w twórczości Mickiewicza oraz piśmiennictwie arian. Wydał m.in. książki: Grzegorz Paweł z Brzezin. Monografia z dziejów pol. literatury ariańskiej XVI w. (1929), Poezja jako wyraz (1946), Studia nad dziejami polskiej literatury antytrynitarskiej w XVI w. (1949), Sztuka edytorska (1956), Tekstologia i edytorstwo dzieł lit. (1975), Mickiewicz. Artyzm i język (1977), Mickiewicz – Towiański (1986), Mickiewicz – Lelewel (1986), Adam Mickiewicz (1989) i Słownik jęz. Adama Mickiewicza (t. I-XI, 1962-83)

Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, Polskiej Akademii Umiejętności, Polskiej Akademii Nauk, Towarzystwa Naukowego Toruńskiego, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz przewodniczącym Komisji Tekstologicznej Międzynarodowego Komitetu Slawistów. Jego osiągnięcia zostały uhonorowane nagrodą Episkopatu Polski za twórczość naukową (1949) oraz nagrodą polskiego PEN Clubu za pracę edytorską. Otrzymał doktoraty honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1973), Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (1980) i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (1981).

Profesor był miłośnikiem sztuki, o czym wielokrotnie wspominał w swoim pamiętniku. Wspólnie z pierwszym Rektorem UMK prof. Ludwikiem Kolankowskim, i malarzami: Bronisławem Jamonttem oraz Tymonem Niesiołowskim ustalał skład Wydziału Sztuk Pięknych.

O wystawie

Wystawa prezentuje sześćdziesiąt z liczącej blisko sto obiektów kolekcji prof. Górskiego, znajdującej się w zbiorach Muzeum Uniwersyteckiego. Tytuł ekspozycji pochodzący od sygnatur trzech malarzy: Tymona Niesiołowskiego, Bronisława Jamontta i Stanisława Borysowskiego, w dużym stopniu oddaje charakterystykę kolekcji składającej się przede wszystkim z prac artystów działających w przedwojennym Wilnie i powojennym Toruniu. Wśród pozostałych autorów graficznych i malarskich prac odnajdziemy m.in.: Jerzego Hoppena, Władysława Skoczylasa, Tadeusza Cieślewskiego syna, Leona Kosmulskiego, Edwarda Kuczyńskiego… Uzupełniają je grafiki i rysunki z XVII-XIX w. najlepszych artystów polskich i europejskich.

Dopełnieniem wystawy są pamiątki z mieszkania profesora udostępnione dzięki uprzejmości Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Wystawa zapowiada kompletny katalog kolekcji, który ukaże się w przyszłym roku na XX rocznicę śmierci profesora.

LITHUANIA. Skarby ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu.

Ekspozycję przygotowano w związku z planowaną wizytą Prezydenta Litwy Valdasa Adamkusa w Toruniu i na UMK.

Wystawa czynna: od 29 czerwca do 31 lipca 2009, w godz. 10 - 15, wtorek - piątek. Wstęp wolny.

Kurator:  Andrzej Mycio Andrzej.Mycio@bu.umk.pl

Współpraca:  Maria Strutyńska, Sławomir Majoch Slawomir.Majoch@umk.pl, Katarzyna Cybulska, Jarosław Łuczyński.

Na wystawie wyeksponowano najciekawsze i najcenniejsze lithuanica pochodzące ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej, są to cztery rękopisy, czternaście starych druków i XVII-wieczną mapę. Najstarszy obiekt prezentowany w Muzeum Uniwersyteckim to pochodząca z II połowy XIV wieku rękopiśmienna Kronika Prus Mikołaja Jeroschina, w której znajdują się opisy wojen krzyżacko-litewskie z XIII i XIV stulecia. Najważniejszy i unikatowy eksponat, który można zobaczyć to opublikowany w Królewcu w 1547 roku najstarszy druk w języku litewskim Catechismus prasty Szadei, Makslas skaitima raschta yr giesmes del kriksczianistes bei del berneliu iaunu nauiey sugulditas, którego autorem był pastor Martynas Mažvydas. Na świecie zachowały się tylko dwa egzemplarze wspomnianej książki, drugi znajduje się w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Wilnie. We wspomnianym woluminie obok Catechismusa znajduje się również drugi druk Mažvydasa w języku litewskim Forma Chrikstima... z 1559 roku, który jest trzecim w kolejności chronologicznej drukiem wydanym w tym języku. Na wystawie można też obejrzeć inne książki w języku litewskim – Postillę Jonasa Bretkunasa (z 1591 r.) oraz Naujos giesmju knygos... i Naujos labbay priwalingos duszoms... Daniela Kleinasa (wyd. 1666 r.). Ekspozycję dopełnia pięknie iluminowana mapa, której autorem był Francuz Alexis-Hubert Jaillot – przedstawiająca Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie w granicach z końca XVII wieku. Zwiedzający mogą zobaczyć też oryginalny druk Konstytucji 3 Maja z 1793 roku i przepięknie oprawioną książkę z biblioteki ostatniego króla z dynastii Jagiellonów, Zygmunta Augusta, ze wspaniałym superekslibrisem na górnej okładzinie.

dr Anna Supruniuk
dr Andrzej Mycio

ODKRYWAMY PRAWIE WSZYSTKO

Noc Muzeów w Muzeum Uniwersyteckim

16 maja (sobota) 2009, czynne od 18.oo do 24.oo, wstęp wolny
Kurator: Sławomir Majoch Slawomir.Majoch@umk.pl

Sala Rektorska (parter):
"Pończochy ze szwem" – wystawa fotografii erotycznych z przełomu XIX i XX w. ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu (tylko dla dorosłych). Pierwszy raz zaprezentowane zostaną m.in. zdjęcia wykonane w zakładzie Walery, założonym przez polskiego fotografa, słynącym z fotografii aktorek kabaretowych i rewiowych z "Moulin Rouge" czy "Folies Bergere". Do najsłynniejszych należały zdjęcia m.in. Josephine Baker i "kobiety - szpiega" Maty Hari. Więcej na: http://www.ciasna.jasnet.pl/WALERY/INDEX.HTM

Prezentacja multimedialna fotografii erotycznych, której towarzyszyć będzie na żywo muzyka francuska z lat 20. XX w. (tylko dla dorosłych)

Srebrne insygnia JM Rektora UMK i galeria portretów Rektorów

Kiermasz wydawnictw muzealnych, po obniżonej cenie.

I piętro:
Nagość. Prace Marka Żuławskiego ze zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego - wystawa aktów kobiecych od lat 30 do 80 XX w.

Pokaz filmu "Marek Żuławski. Kartki z pamiętnika" (reż. Stanisław Pater, 1995)

Skarby UMK - wystawa najcenniejszych zbiorów sztuki będących własnością UMK: od ceramiki antycznej z VII/VI w. p.n.e., poprzez kolekcję malarstwa europejskiego od XVI do XVIII w. (m.in. obrazów z warsztatu Jana Brueghela Starszego) po dzieła kultur pozaeuropejskich z XVIII-XIX w. (z Indii, Afryki, Ameryki Południowej, Chin, Japonii i Tajlandii). Szczególnie cennym obiektem będzie bogato zdobiona oprawa z tzw. Srebrnej Biblioteki księcia Albrechta Hohenzollerna z 1555 r.

Gabinet Reprezentacyjny JM Rektora UMK – pierwszy raz pokazane zostaną pomieszczenia, w których przyjmowani są najważniejsi goście uniwersyteccy, ostatnio m.in. Lech Wałęsa

NAGOŚĆ.

Prace Marka Żuławskiego ze zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu.

Wystawa czynna:
18 kwietnia (sobota), w godz. 10-14 (udostępnienie w ramach Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków)
23 kwietnia - 26 kwietnia (od czwartku do niedzieli), w godz. 10-16, w ramach festiwalu Nauki i Sztuki
28 kwietnia - 31 lipca 2009 (od wtorku do piątku), w godz. 10-15
Kurator: Sławomir Majoch Slawomir.Majoch@umk.pl
Wystawa prezentuje studia rysunkowe aktów kobiecych od lat 50. do lat 80. XX w. Wstęp wolny. Wystawa tylko dla dorosłych.

HALIMA NAŁĘCZ (1914-2008)

in memoriam

Wystawa czynna od 12 grudnia 2008 w godz. 10-15, wtorek- piątek
Kurator: Joanna Krasnodębska
Wystawa była wcześniej prezentowana w Ambasadzie Polskiej w Wilnie pod tytułem „Londyn – Toruń – Wilno"

Halina Maria Krzywicz-Nowohońska urodziła się 2 lutego 1914 roku w Antonowie na Wileńszczyźnie w powiecie święciańskim, w rodzinnym majątku właściciela ziemskiego Anto¬niego Krzywicz-Nowohońskiego i jego żony Larysy Domańskiej.

W 1924 roku zamieszkała w Wilnie, gdzie rozpoczęła stałą edukację. Po ukończeniu 3-letniego Gimnazjum im. ks. Czartoryskiego, naukę kontynuowała w 6-letnim wileńskim Liceum Filomatów. Po jego ukończeniu wstąpiła na Uniwersytet Stefana Ba¬torego, gdzie rozpoczęła studia malarskie pod kierunkiem profesora Michała Rouby. Z powodu rozpoczętej wojny niemiecko-sowieckiej znalazła się w Moskwie, skąd przez Odessę i Turcję dotarła do Hajfy. Tutaj wstąpiła do Służby Pomocniczej Kobiet YMCA formującej się w 2. Korpusie Wojska Polskiego. W 1949 roku dostała się do Libanu, gdzie podpisała kontrakt na wyjazd do Anglii jako pracownik European Volunteer Worker. . W Wielkiej Brytanii Halima Nałęcz otrzymała skierowanie do pracy w przędzalni bawełny w Manchesterze, skąd przeniesiona została do jednej z londyńskich fabryk pończoch. W 1952 roku, po pięciu latach ciężkiej pracy, przyjechała do Londynu. Od tego czasu, już jako Halina Nałęcz (po zawarciu związku małżeńskiego z Zygmuntem Nałęczem), przybierając artystyczny pseudonim „Halima", który ostatecznie zastąpił imiona Halina Maria, nieznana wcześniej nikomu Polka pojawiła się w kręgach artystycznego Londynu. W 1957 roku, w domu ulokowanym przy 7 Porchester Place, Nałęcz otworzyła własną galerię sztuki nowoczesnej, której nadała nazwę „Drian" (abrewiacja nazwiska malarza Mondriana). Funkcjonująca nieprzerwanie do 2000 roku Drian Galleries należała do czołówki londyńskich galerii komercyjnych wystawiających i promujących powojenną europejską i światową sztukę nowoczesną, w tym również twórczość polskich artystów mieszkających po drugiej wojnie światowej poza granicami Polski. Równolegle z prowadzeniem galerii, Halima Nałęcz rozwijała swoją twórczość malarską, dzisiaj uznaną przez europejskich i polskich krytyków sztuki za jedną z bardziej interesujących w dorobku tak zwanego Polskiego Londynu.

W początkach kariery artystycznej Halimy Nałęcz, u źródeł której leżały doświadczenia twórcze zdobyte przez malarkę w latach 50. XX wieku w pracowni Henriego Closona, członka La Nouvelle École de Paris oraz dzięki współpracy z galerią Denise René w Paryżu, artyst-ka zafascynowana była malarstwem abstrakcyjnym. Ale już pod ko-niec lat 50., podczas studiów w Szkole Malarstwa Sztalugowego w Londynie, kierowanej przez profesora Mariana Bohusza-Szyszkę, Nałęcz, powracając również do przedwojennej edukacji artystycznej którą odbyła w wileńskiej pracowni Michała Rouby, zaczęła odchodzić od malarstwa abstrakcyjnego na rzecz sztuki figuratywnej przesyconej wielkim umiłowaniem koloru. To przede wszystkim kolor, wyniesiony z przedwojennej „szkoły wileńskiej", wypełniający na przełomie lat 50. i 60. jeszcze wówczas abstrakcyjne kompozycje artystki, „przemieniał" je coraz wyraźniej w fakturowo wypełnione przestrzenie, w których wyczuwa się właściwą i szczególną artystce indywidualną wrażliwość na kwestie samego przeżycia kolorystycznego.

Jak wspomina artystka, jej malarstwo wynika z niej samej: „Urodziłam się w pięknej okolicy o niezwykłej kolorystyce. To pozostało we mnie na całe życie. Pamiętając o tym poszukuję podobnych [do Wileńszczyzny] miejsc. Przywołuję te kolory. To nie przypadek, że są w moich obrazach. [...] Swoje płótna uważam za część natury, chcę aby przemawiały do odbiorcy nie tylko barwą. Dążę do tego, by można było je widzieć i słyszeć".

Halima Nałęcz zmarła 25 września 2008 r. w Londynie, dzień po wernisażu swojej pierwszej wystawy w Wilnie.

Jan Wiktor Sienkiewicz

GALAKTYKA GUTENBERGA

Inkunabuły ze zbiorów Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie

3 października – 15 listopada 2008
Czynna: w godz. 10-15, wt.- pt.
Kuratorzy: dr Krzysztof Nierzwicki, Sławomir Majoch
Konsultacje: prof. dr hab. Janusz Tondel

Tytuł wystawy nawiązuje do słynnej książki Herberta Marshalla McLuhana Galaktyka Gutenberga z 1962 roku, który uznał, że czcionka drukarska w decydujący sposób przyczyniła się do rozwoju państw narodowych, do wyłonienia się indywidualizmu i dominacji racjonalizmu, mechanizacji metody naukowej, a w konsekwencji do uniformizacji i standaryzacji kultury. W Galaktyce znalazła wyraz bodaj najsłynniejsza myśl odnosząca się do idei nowej kultury elektronicznej, której wyrazem stała się metafora globalnej wioski. Kultura tego typu powstała w wyniku buntu przeciwko kulturze druku, industrializacji i mechanizacji.

Wystawa obejmuje trzydzieści trzy najcenniejsze inkunabuły ze zbiorów Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie. Inkunabuł (z łac. incunabula, powijaki, kołyska) – to umowne określenie pierwszych druków, wytworzonych do roku 1500. Za pierwszą drukowaną książkę uznaje się Biblię czterdziestodwuwierszową wydaną przez Johannesa Gutenberga w roku 1455. Do naszych czasów zachowało się jedynie 48 egzemplarzy, z czego jeden w Polsce, w Pelplinie. W 1987 jedna z Biblii została sprzedana w Nowym Jorku za rekordową kwotę 5,39 mln dol. i uważana jest dzisiaj za "najdroższą książkę świata".

Na wystawie można zobaczyć pelpliński egzemplarz Biblii, składający się z dwóch woluminów, w oryginalnej XV-wiecznej oprawie wykonanej przez słynnego introligatora, mistrza Henryka Costera z Lubeki. Biblia zawiera łaciński tekst Wszystkich Ksiąg Pisma świętego w tłumaczeniu św. Hieronima oraz jego komentarze i prologi. Egzemnplarz pelpliński należy do najcenniejszych spośród zachowanych, z uwagi na charakter i sposób wykonania rubryk, czyli wpisania kolorem czerwonym objaśnień na początku i na końcu prologów oraz ksiąg, a więc wszystkich "incipit" i "explicit", czego nie wykonano w druku dla uniknięcia zbyt wysokich kosztów związanych z powtórnym nakładaniem arkuszy na prasę. Wyjątkowe znaczenie pelplińskiego egzemplarza Biblii Gutenberga podnosi dodatkowo drobny, ale niezmiernie cenny szczegół. Na marginesie, pod lewą szpaltą, na 46 stronie I tomu widoczna jest plama o wymiarach 25 x 7 mm. Jest ona odbiciem kształtu czcionki, która wypadła w trakcie pracy z rąk zecera. Ślad ten umożliwił rekonstrukcję czcionki warsztatu Gutenberga.

Wśród pozostałych prezentowanych inkunabułów znalazły się prace Tomasza z Akwinu, św. Bonawentury, najstarszy druk pomorski: zachowany jedynie w dwóch egzemplarzach Żywot Doroty pióra Jana z Kwidzyna, tłoczony w malborskim warsztacie Jakuba Karweyssego. Równie cenny jest także tom zawierający pisma Jana Gersona drukowane od 1473 r. w dotychczas nie zlokalizowanej drukarni działającej być może w Chełmnie nad Wisłą a prowadzonej przez holenderskich Braci Wspólnego Życia. Na uwagę zasługują także oprawy książek, w tym egzemplarze wykonane w XV w. m.in. w warsztatach Gdańska i Torunia oraz ręcznie malowane miniatury.

Wystawa w Muzeum Uniwersyteckim, choć z pozoru dotyczy jedynie średniowiecznych druków, w rzeczywistości przedstawia przełom cywilizacyjny, który doprowadził do powstania dzisiejszej globalnej wioski.

Pretekstem do powstania wystawy było opracowanie inkunabułów pelplińskich przez prof. dr. Hab. Janusza Tondela oraz wydanie katalogu, z którym można będzie się zapoznać oraz zakupić podczas trwania wystawy.

NOC MUZEÓW

17 maja, w godz. 18-24, zapraszamy do Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu, na Noc Muzeów, zorganizowaną w ramach międzynarodowego projektu Night of Museums. Wstęp wolny. W programie:

• Zobacz najstarsze pismo świata - prezentacja kolekcji tabliczek klinowych sprzed ponad czterech tysięcy lat, ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu;

• Gilgamesz - ekspozycja ilustracji Marka Żuławskiego (1908-1985) do najstarszego eposu świata (tylko dla dorosłych), specjalnie na „Noc Muzeów” powiększona o nowe prace;

• wystawa: Skarby Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, prezentująca najcenniejsze zbiory sztuki będących własnością UMK: od ceramiki antycznej z VII/VI w. p.n.e., poprzez kolekcję malarstwa europejskiego od XVI do XVIII w. (m.in. obrazów z warsztatu Jana Brueghela Starszego) po dzieła kultur pozaeuropejskich z XVIII-XIX w. (z Indii, Afryki, Ameryki Południowej, Chin, Japonii i Tajlandii);

• udostępnienie Sali Rektorów, z insygniami JM Rektora UMK i portretami Rektorów;

• kiermasz wydawnictw muzealnych, po obniżonej cenie.

WERNISAŻ WYSTAWY "MAREK ŻUŁAWSKI – GILGAMESZ"

Muzeum Uniwersyteckie, Pl. Rapackiego 1, wtorek 22 kwietnia 2008, godz. 17.00

Wystawa „Gilgamesz” udostępniona została publiczności w piątek, 19 kwietnia, przy okazji Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków, lecz uroczyste otwarcie wystawy odbyło się kilka dni później – 22 kwietnia. Wernisaż wypełniły wypowiedzi dwóch osób: dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej i Muzeum Uniwersyteckiego – dra Mirosława A. Supruniuka, który pokrótce przedstawił okoliczności organizacji wystawy oraz omówił projekt cyklu ekspozycji pod wspólnym tytułem „100-lecie urodzin Marka Żuławskiego”, oraz pomysłodawcy, autora i kuratora wystawy „Gilgamesz” – kustosza Sławomira Majocha, którego wystąpienie poświęcone zostało prezentacji eksponowanego cyklu prac Marka Żuławskiego. Obaj występujący podziękowali osobom, które przyczyniły się do realizacji wystawy.

SPOTKANIE AUTORSKIE Z SZYMONEM BOJKO

Promocja książki Z polskim rodowodem. Artyści polscy i amerykańscy polskiego pochodzenia w sztuce Stanów Zjednoczonych w latach 1900-1980
Toruń: Muzeum Uniwersyteckie, 1 grudnia 2007 (sobota) o godz. 17.00
Czytaj więcej