WYSTAWY CZASOWE




Władysław Raczkiewicz

WŁADYSŁAW RACZKIEWICZ 1885-1947: BIOGRAFIA POLITYCZNA


Wernisaż: 6 czerwca 2017, godz. 16.00.
Wystawa czynna: 7 czerwca-18 września 2017
Kuratorzy wystawy: Joanna Krasnodębska, Izabela Maćkowska, Katarzyna Moskała, Mirosław A. Supruniuk, Konrad Turzyński.
Opracowanie graficzne: Anna Szmeichel.
Opracowanie graficzne folderu: J. Malak.
Organizator: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Województwo Kujawsko-Pomorskie, Instytut Pamięci Narodowej, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Senat RP, Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Towarzystwo Przyjaciół Archiwum Emigracji

Wystawa realizowana jest w ramach wojewódzkich obchodów Roku Władysława Raczkiewicza, organizowanych przez Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego Piotra Całbeckiego.

ŻOŁNIERZ I MĄŻ STANU NIEPODLEGŁEJ RZECZYPOSPOLITEJ

Władysław Raczkiewicz

Urodził się 16 stycznia 1885 roku w Kutaisi w Gruzji. W 1903 roku ukończył ósmą klasę gimnazjum klasycznego w Twerze, zaliczając cały kurs, i w sierpniu wyjechał na studia do Petersburga.

W latach 1903-1908 studiował początkowo matematykę na wydziale fizyczno-matematycznym, a po roku, w sierpniu 1904, przeniósł się na prawo. Należał do nielegalnej studenckiej Organizacji Młodzieży Narodowej, a także do Związku Młodzieży Polskiej – „Zet–u”. Przeszedł wszystkie stopnie wtajemniczenia „Zet-owego”, do członkostwa Koła Braterskiego włącznie.

W lutym 1909 roku przeniósł się na wydział prawa uniwersytetu w Dorpacie. Studia ukończył w maju 1911 roku. Na przełomie 1911/1912 odbył jako ochotnik jednoroczną służbę wojskową w 1. baterii konnej artylerii w rodzinnym Twerze, uzyskując pierwszy stopień oficerski chorążego („praporszczyk”) rezerwy w konnej artylerii.

Po ślubie z Jadwigą Niesłuchowską, córką Henryka i Marii z Witkowskich, który miał miejsce 25 września 1912 roku w katedrze w Mińsku, dzięki pomocy wpływowych teściów przeniósł się do Mińska Litewskiego i rozpoczął praktykę adwokacką jako aplikant w Wileńskiej Izbie Sądowej Sądu Okręgowego.

Władysław Raczkiewicz

Zmobilizowany w sierpniu 1914 roku, przydzielony został do sztabu Frontu Zachodniego, gdzie pełnił czynności administracyjne i sztabowe jako oficer do zleceń zastępcy Naczelnika Wojskowego w Mińsku. Po wybuchu rewolucji lutowej 1917 roku zaangażował się w działalność organizacyjną Polaków, służących w armii rosyjskiej, a w efekcie w tworzenie jednostek Polskiej Siły Zbrojnej. Przygotował 1. Ogólny Zjazd Wojskowych Polaków, który obradował 7 czerwca 1917 roku, i opowiedział się za formowaniem w Rosji wojska polskiego, korzystającego ze statusu armii sojuszniczej. Został prezesem utworzonego przez zjazd legalnego Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpol). Po rewolucji październikowej Naczpol przeniósł siedzibę do Mińska, a 4 listopada 1917 roku uległ likwidacji. Jego miejsce zajęła konspiracyjna Naczelna Rada Polskiej Siły Zbrojnej ponownie z Raczkiewiczem na czele. Rada Naczelna wypowiedziała się za podporządkowaniem polskich formacji w Rosji Radzie Regencyjnej, co zostało potwierdzone w marcu 1918 roku mianowaniem Raczkiewicza pełnomocnikiem Rady Regencyjnej do spraw Wojska Polskiego w Rosji.

Od czerwca 1917 był członkiem Komitetu Wykonawczego Rady Polskiej Ziemi Mińskiej, powstałej w Mińsku w drugiej połowie maja 1917 roku, i prezesem Mińskiego Koła. W grudniu 1918, z nominacji Józefa Piłsudskiego, został członkiem powstałego w Warszawie Komitetu Obrony Kresów Wschodnich, w którym kierował Wydziałem Wojskowym.

27 grudnia 1918 roku dostał awans na porucznika w Dywizji Litewsko-Białoruskiej, z przydziałem do 10. pułku ułanów. W kwietniu tego roku otrzymał na krótko przydział do Sztabu Naczelnego Wodza. 8 sierpnia 1919 roku został naczelnikiem Zarządu Cywilnego Okręgu Mińskiego, co faktycznie równoważne było ze stanowiskiem pierwszego wojewody mińskiego.

Po pospiesznej ewakuacji Mińska w lipcu 1920 roku, przeniósł się z rodziną na stałe do Warszawy i ponownie został oficerem w służbie.

Od 30 lipca do 25 września 1920 roku kierował organizacją oddziałów ochotniczych kresowych przy 5. pułku strzelców konnych, biorących udział w walkach o Wilno i ofensywie nadniemeńskiej. Posiadał już wówczas stopień majora artylerii. Jednak jeszcze w trakcie bitwy nad Niemnem, z uwagi na umiejętności organizacyjne z okresu mińskiego, został zwolniony z czynnej służby wojskowej i mianowany przez Naczelnego Wodza szefem Zarządu Terenów Przyfrontowych i Etapowych.

Władysław Raczkiewicz

Po raz pierwszy zasiadł w Radzie Ministrów 28 czerwca 1921 roku. Objął wówczas tekę ministra spraw wewnętrznych w rekonstruowanym po wojnie polsko-bolszewickiej gabinecie Wincentego Witosa i pełnił ją niespełna pięć miesięcy, do 13 września tego roku. Tuż po objęciu urzędu otrzymał, jako jeden z pierwszych w Rzeczypospolitej, order „Polonia Restituta” IV klasy. Sprawami wewnętrznymi Rzeczypospolitej zajął się ponownie 14 czerwca 1925 roku. Początkowo był ministrem w gabinecie Władysława Grabskiego, a następnie w gabinecie koalicyjnym Aleksandra Skrzyńskiego. Ministrem Spraw Wewnętrznych został po raz trzeci w roku 1935.

W grudniu 1920 roku po raz pierwszy otrzymał wysokie stanowisko w wyzwolonym Wilnie. Krótko, bo tylko do 27 czerwca 1921 roku, pełnił funkcję delegata Rządu Rzeczypospolitej. Do Wilna jeździł też później, będąc wojewodą nowogrodzkim od 10 października 1921 do 29 sierpnia 1924 roku. W sierpniu 1924 roku został ponownie wysłany do Wilna z nominacją na delegata rządu. Po krótkim epizodzie na stanowisku ministra spraw wewnętrznych w Warszawie, przybył do Wilna już jako najwyższy przedstawiciel Państwa – wojewoda. Stanowisko to piastował do grudnia 1930 roku.

W listopadzie 1930, startując z listy państwowej Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR), został wybrany do Senatu III kadencji. 9 grudnia został marszałkiem Senatu RP.

W roku 1931, z racji pełnionej funkcji marszałka senatu, został dokooptowany do działającej od 1929 roku Rady Organizacyjnej Polaków z Zagranicy, zostając jej prezesem. W lipcu 1934 roku, na II Zjeździe Polaków z Zagranicy, który odbył się w Warszawie, utworzona została organizacja, której celem było utrzymywanie więzi kulturalnych Polonii z Polską oraz starania o włączenie Polonii w działania na potrzeby państwa polskiego i popierania polityki rządu. Organizacja ta miała także wspierać ambicje kolonialne Rzeczypospolitej. Nazwano ją Światowym Związkiem Polaków z Zagranicy (Światpol). Władysław Raczkiewicz został pierwszym prezesem Światpolu.

Po wygaśnięciu kadencji Senatu RP, 10 sierpnia 1935 roku, został mianowany wojewodą krakowskim i funkcję tę pełnił do 13 października tego roku. Bezpośrednio z Krakowa, po raz trzeci, objął tekę ministra spraw wewnętrznych w gabinecie Mariana Zyndrama Kościałkowskiego. Urzędował w tym charakterze do 15 maja 1936 roku.

Dokumentem z 14 lipca 1936 roku, Prezydent Mościcki mianował Raczkiewicza wojewodą pomorskim. Wybuch wojny zastał go w Toruniu, gdzie urzędował do ostatniej chwili. Upewniwszy się, że nie ma szans na obronę Torunia, 5 września udał się do Włocławka, a następnego dnia, za namową premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego, autem do Warszawy.

Władysław Raczkiewicz

17 września przekroczył granicę z Rumunią. Dotarł do Paryża 27 września, z zamiarem dalszej podróży do Stanów Zjednoczonych. 27 września prezydent Ignacy Mościcki wyznaczył Raczkiewicza swoim następcą. 30 września, w dniu zaprzysiężenia, już jako prezydent, powołał gen. Władysława Sikorskiego na urząd premiera.

21 czerwca 1940 roku, po upadku Francji, przybył do Wielkiej Brytanii. W imieniu Państwa powitał go król Jerzy VI. Pełnił funkcję prezydenta RP w czasie całej wojny, mieszkając w podlondyńskim Stanmore.

W lipcu 1945 roku rządy Francji, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych cofnęły uznanie Rządowi RP na uchodźstwie, desygnując swoich przedstawicieli przy Rządzie Jedności Narodowej w Warszawie. W ślad za nimi poszły rządy pozostałych państw sprzymierzonych oraz ogromna większość neutralnych. Prezydent RP i rząd straciły uznanie międzynarodowe. Przed Prezydentem i rządem stanęło zadanie nowej organizacji Rzeczypospolitej na emigracji. Uznając za obowiązującą zasadę legalizmu, Raczkiewicz pełnił godność prezydenta na uchodźctwie aż do śmierci.

W ciągu długoletniej działalności wojskowej, politycznej i społecznej w Rosji, Rzeczypospolitej i na uchodźstwie, wyrobił sobie opinię człowieka posiadającego dar zjednywania ludzi, unikania zatargów z przełożonymi czy współpracownikami oraz umiejętności dyplomatyczne. Posiadał coś, co za jednym z bohaterów Mikołaja Gogola nazwano „wielką tajemnicą podobania się”. Nie lubił podejmowania szybkich decyzji, zwłaszcza w sprawach, które mogły budzić ostre sprzeciwy. Z reguły radził się innych, by w konsekwencji wypracować własne zdanie. Czasem wycofywał się z podjętych decyzji, argumentując to racją stanu. Choć był człowiekiem kompromisu, w sytuacjach krytycznych pozwalał sobie na samodzielne wystąpienia, przeciwstawiając się premierowi i ministrom, jeżeli był przekonany co do racji swego postępowania; nie posuwał się jednak nigdy do ostateczności, chyba że dotyczyło to imponderabiliów. Jan Lechoń napisał w „Dzienniku”: „Raczkiewicz, jeden jedyny z naczelników państw poddanych Rosji, nie podpisał abdykacji – a potem zachowywał się z prawdziwą pańskością, której mu niejeden urodzony suweren mógłby pozazdrościć”.

Zdiagnozowana jeszcze przed wojną ciężka i nieuleczalna choroba Prezydenta, która w czasie pobytu we Francji i Wielkiej Brytanii powodowała częstą absencję w wykonywaniu obowiązków, nasiliła się w początkach 1947 roku. Zmarł 6 czerwca 1947 roku w Ruthin, w Walii. Pogrzeb odbył się tydzień później. Pochowano go tuż obok gen. Sikorskiego i polskich lotników poległych w bitwie o Anglię, których wielu odznaczył orderami za męstwo.










Godziny otwarcia: wtorki i środy: 10.00-15.00, czwartki i piątki: 12.00-18.00. Wstęp wolny. Grupy powyżej 15 osób prosimy o uprzedni kontakt telefoniczny: 56-6112707. Grupy powyżej 25 osób prosimy o kontakt mejlowy.
Więcej...

WYSTAWY STAŁE


SKARBY UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA (I piętro)
nowa odsłona


Christian Wilhelm Ernst Dietrich, Alegoria


Wystawa prezentuje najcenniejsze zbiory będące własnością UMK: od naczyń antycznych z VII i VI w. p.n.e, poprzez szkło rzymskie z I/III w., arabską i europejską ceramikę średniowiecza po malarstwo europejskie od XVI w. i dzieła kultur pozaeuropejskich z XVIII-XX w. Ekspozycja uzupełniona została o prace artystów dwudziestowiecznych m.in. Jana Stanisławskiego, Tymona Niesiołowskiego, Bronisława Jamontta, Józefa Czapskiego, Jana Lebensteina i Marka Żuławskiego.

Christian Wilhelm Ernst Dietrich (1712-1774), Alegoria (Cztery etapy życia kobiety), olej na płótnie – jedna z nowych prac na ekspozycji stałej

SALA REKTORSKA (parter)

PREZENTACJA SREBRNYCH INSYGNIÓW JM REKTORA UMK I GALERII PORTRETOWEJ REKTORÓW
https://www.umk.pl/uczelnia/historia/rektorzy/galeria

Kurator: Sławomir Majoch Slawomir.Majoch@umk.pl